ऑनलाईन पेमेंटच्या नियमांत उद्यापासून मोठा बदल! १ एप्रिलपासून तुमचे डिजिटल व्यवहार होणार अधिक सुरक्षित; जाणून घ्या सविस्तर

देशातील वाढते सायबर गुन्हे आणि ऑनलाईन फसवणुकीच्या घटनांना आळा घालण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) कंबर कसली आहे. उद्यापासून, म्हणजेच १ एप्रिल २०२६ पासून ऑनलाईन पेमेंटच्या नियमांमध्ये अत्यंत महत्त्वाचे बदल लागू होत आहेत. आता केवळ ‘ओटीपी’ (OTP) टाकून व्यवहार पूर्ण करण्याचे दिवस संपले असून, ग्राहकांना सुरक्षेच्या अतिरिक्त थराचा सामना करावा लागणार आहे.

काय आहे हा नवा बदल? आतापर्यंत अनेक डिजिटल व्यवहारांसाठी केवळ ‘वन टाइम पासवर्ड’ म्हणजेच ओटीपी पुरेसा असायचा. मात्र, स्कॅमर्सनी ओटीपी चोरी करण्याचे नवनवीन मार्ग शोधल्यामुळे आरबीआयने आता ‘मल्टी-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन’ (MFA) अनिवार्य केले आहे.

उद्यापासून कोणत्याही ऑनलाईन ट्रांजॅक्शनसाठी खालीलपैकी किमान दोन गोष्टींची पूर्तता करणे आवश्यक असेल: १. तुमची माहिती: जसे की पिन (PIN) किंवा पासवर्ड. २. तुमचे साधन: जसे की तुमचा नोंदणीकृत मोबाईल फोन किंवा सिम कार्ड. ३. तुमची ओळख (Biometrics): फिंगरप्रिंट किंवा फेस आयडी.

आता ‘डायनॅमिक’ व्हेरिफिकेशन बंधनकारक नव्या नियमानुसार, व्यवहारासाठी वापरल्या जाणाऱ्या दोन घटकांपैकी किमान एक घटक ‘डायनॅमिक’ असणे आवश्यक आहे. याचा अर्थ असा की, तो घटक प्रत्येक व्यवहारासाठी वेगळा असेल (उदा. दरवेळी बदलणारा ओटीपी किंवा बायोमेट्रिक स्कॅन). यामुळे केवळ पासवर्ड चोरीला गेला तरी तुमची रक्कम सुरक्षित राहील.

महत्त्वाचे मुद्दे:

• बँकांची जबाबदारी वाढली: जर एखाद्या बँकेने या सुरक्षा नियमांचे पालन केले नाही आणि ग्राहकाची फसवणूक झाली, तर त्याची सर्व जबाबदारी संबंधित बँकेची असेल. अशा परिस्थितीत ग्राहकाला पूर्ण परतावा द्यावा लागेल.
• जोखीम आधारित सुरक्षा: छोटे आणि नियमित व्यवहार सोप्या पद्धतीने होतील, मात्र मोठ्या रकमेच्या किंवा संशयास्पद वाटणाऱ्या व्यवहारांसाठी कडक पडताळणी केली जाईल.
• आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांवरही नजर: देशांतर्गत व्यवहारांनंतर, १ ऑक्टोबर २०२६ पासून आंतरराष्ट्रीय कार्ड व्यवहारांसाठीही हेच कडक नियम लागू केले जाणार आहेत.

ग्राहकांनी काय करावे? १ एप्रिलपासून पेमेंट करताना तुम्हाला अतिरिक्त बायोमेट्रिक (फिंगरप्रिंट) किंवा पिन विचारला जाऊ शकतो. ही प्रक्रिया तुमची मेहनत वाढवण्यासाठी नसून तुमचे पैसे सुरक्षित ठेवण्यासाठी आहे, असे आवाहन बँकिंग तज्ज्ञांकडून करण्यात आले आहे.

त्यामुळे उद्यापासून ऑनलाईन पेमेंट करताना गोंधळून जाऊ नका आणि सुरक्षित डिजिटल व्यवहारांचा आनंद घ्या!