भारतीयांच्या खिशाला लागणार कात्री? इराण-इस्रायल युद्धामुळे ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ बंद; महागाईचा भडका उडणार!

Iran Closes Hormuz Strait ; संतप्त इराणकडून होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा बंद, जागतिक तेल संकट गडद जागतिक राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबत दोन आठवड्यांच्या शस्त्रसंधीची (Ceasefire) घोषणा केल्यानंतर अवघ्या २४ तासांच्या आतच हे शांततेचे प्रयत्न धुळीस मिळताना दिसत आहेत. इस्रायलने लेबनॉनमधील हिजबुल्लाच्या तळांवर भीषण हल्ले सुरूच ठेवल्यामुळे संतप्त झालेल्या इराणने ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ (Strait of Hormuz) हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा सागरी मार्ग पुन्हा एकदा बंद केला आहे.

नेमकी घटना काय?

बुधवारी पहाटे अमेरिका आणि इराणमध्ये दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामावर सहमती झाली होती. या करारानुसार, इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडण्याचे मान्य केले होते, ज्यामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा सुरळीत होण्याची आशा निर्माण झाली होती. मात्र, इस्रायलने या शस्त्रसंधीला न जुमानता लेबनॉनवर भीषण बॉम्बफेक केली.

इराणच्या सरकारी ‘फार्स न्यूज’ (Fars News) एजन्सीनुसार, इस्रायलने अवघ्या १० मिनिटांत १०० हून अधिक ठिकाणी हल्ले केले. या हल्ल्यांमध्ये आतापर्यंत ११२ जणांचा मृत्यू झाला असून ८३७ जण जखमी झाले आहेत. या घटनेच्या निषेधार्थ इराणने तातडीने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजांची ये-जा रोखली आहे.

जागतिक बाजारपेठेवर परिणाम

होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची ‘ऑईल लाईफलाईन’ मानली जाते. जगातील एकूण तेल पुरवठ्याचा अंदाजे २० टक्के भाग याच मार्गातून जातो.

• तेलाच्या किमतीत वाढ: सामुद्रधुनी बंद झाल्याच्या बातमीने जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. यापूर्वीच ब्रेंट क्रूड ऑईल प्रति बॅरल १०० डॉलर्सच्या वर गेले होते.
• शेअर बाजारात घसरण: युद्धजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक शेअर बाजारांमध्ये भीतीचे वातावरण असून गुंतवणूकदारांचे मोठे नुकसान होत आहे.
• पुरवठा साखळी विस्कळीत: हा मार्ग बंद झाल्यामुळे अनेक मालवाहू जहाजे आणि तेल टँकर्स समुद्रात अडकून पडले आहेत, ज्याचा परिणाम अन्नधान्य आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूंच्या पुरवठ्यावरही होऊ शकतो.

इराणचा इशारा

इराणने स्पष्ट संकेत दिले आहेत की, जर इस्रायलने लेबनॉनवरील हल्ले थांबवले नाहीत, तर इराण अधिकृतपणे शस्त्रसंधीतून माघार घेईल. इराणच्या या पावलामुळे अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील संबंधांवरही ताण येण्याची शक्यता आहे.

भारतासाठी चिंता का?

भारत आपल्या गरजेच्या कच्च्या तेलाचा मोठा हिस्सा आखाती देशांतून आयात करतो. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद राहिल्यास भारतात पेट्रोल-डिझेलच्या किमती वाढू शकतात, ज्यामुळे महागाईचा भडका उडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

थोडक्यात: सध्या मध्यपूर्वेतील परिस्थिती ‘वेट अँड वॉच’ अशी असून, जागतिक नेत्यांच्या पुढच्या पावलांकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. जर हा तणाव निवळला नाही, तर २०२६ हे वर्ष जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत कठीण ठरू शकते.